मौलापुर—रौतहटको मौलापुर नगरपालिका–७ सगैयास्थित रामेश्वरनाथ धाममा यस वर्ष नवनिर्मित भगवान् शंकर र पार्वतीको मन्दिरको प्राणप्रतिष्ठासहित भव्य धार्मिक तथा सांस्कृतिक मेला आयोजना हुने भएको छ। साउन महिनाको अन्तिम सोमबार हुँदै आएको शिवपूजाको परम्परालाई निरन्तरता दिँदै यस वर्ष कलशयात्रा, अष्टजाम, प्राणप्रतिष्ठा, जलयात्रा, जलाभिषेक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमसहित मेला आयोजना गर्न लागिएको हो।
स्थानीयका अनुसार रामेश्वरनाथ धाममा २०७३ सालदेखि निरन्तर शिवपूजा हुँदै आएको छ। सामान्य रूपमा पूजा हुँदै आएको स्थान पछिल्लो समय स्थानीयको निरन्तर प्रयास, आर्थिक तथा भौतिक सहयोग र धार्मिक आस्थाका कारण व्यवस्थित धामका रूपमा विकास हुँदै गएको स्थानीय नागेन्द्र कुश्वाहा बताउँछन्।
कुश्वाहाका अनुसार रामेश्वरनाथ धामको धार्मिक इतिहास एउटा धार्मिक विश्वाससँग जोडिएको छ। २०७३ सालको साउन महिनाको अन्तिम सोमबार पानी परिरहेका बेला स्थानीय उमालाल साहको घरको आँगनमा राखिएको थालमा अचानक शिवलिङ्गजस्तो ढुंगा खसेको थियो। उमालाल साहकी श्रीमतीले उक्त ढुंगा उठाएर घरमा राखेपछि सोही रात भगवान् शंकर सपनामा आएर आफू सामान्य ढुंगा नभई भगवान् भएको र विशेष स्थान दिएर पूजा गर्न आग्रह गरेको स्थानीयमा विश्वास रहँदै आएको छ।
सपनामा भगवान् शंकरले विधिपूर्वक पूजा गरे गाउँको कल्याण हुने सन्देश दिएको धार्मिक विश्वासपछि स्थानीयले उक्त शिवलिङ्गको पूजा सुरु गरेका थिए। त्यसपछि साउन महिनाको अन्तिम सोमबार विशेष पूजा गर्ने परम्परा बसेको र हरेक वर्ष भक्तजन तथा स्थानीयको सहभागिता बढ्दै गएको कुश्वाहाले बताए।
“सुरुमा सामान्य रूपमा पूजा हुन्थ्यो। बिस्तारै स्थानीयको आस्था बढ्दै गयो र पूजा सामूहिक रूपमा हुन थाल्यो,” कुश्वाहाले भने, “अहिले यही ठाउँ रामेश्वरनाथ धामका रूपमा विकास हुँदै गएको छ।”
युवाको पहलबाट सुरु भएको मेला
स्थानीय समाजसेवी सुरेश प्रसाद कानुका अनुसार रामेश्वरनाथ धामको धार्मिक गतिविधिलाई व्यवस्थित बनाउन स्थानीय युवाको भूमिका महत्वपूर्ण छ। सुरुमा उमालाल साह, विनोद साह, रामेश्वर साह, अनेश कुश्वाहा, अनिल साहलगायत युवाले सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्दै धार्मिक गतिविधिलाई निरन्तरता दिएका थिए।
कानुका अनुसार सुरुका वर्षमा सीमित स्रोतसाधनका बीच पूजा तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम गरिँदै आएकोमा अहिले स्थानीय तह तथा प्रदेशबाट समेत सहयोग जुट्न थालेपछि धाममा भौतिक संरचना निर्माणको काम अघि बढेको हो।
“पहिला यहाँ सामान्य रूपमा पूजा हुन्थ्यो। स्थानीय युवाको पहलमा सांस्कृतिक कार्यक्रमसमेत सुरु गरियो। त्यसपछि क्रमशः सबैको सहयोग जुट्दै गयो,” कानुले भने, “यस वर्ष निर्माण सम्पन्न भएका शिव र पार्वती मन्दिरमा प्राणप्रतिष्ठा गरेर धार्मिक गतिविधिलाई अझ व्यवस्थित बनाउन लागिएको छ।”
उनका अनुसार भगवान् शंकर र पार्वतीका लागि छुट्टाछुट्टै मन्दिर निर्माण गरिएको छ। करिब २५ लाख रुपैयाँ नगरपालिकाको सहयोगमा भगवान् शंकरको मन्दिर निर्माण गरिएको हो भने मधेस प्रदेशका उद्योग, वाणिज्य तथा पर्यटनमन्त्री कनिष पटेलको सहयोगमा १० लाख रुपैयाँको लागतमा पार्वती मन्दिर निर्माण गरिएको स्थानीयले बताएका छन्।
धामको विकासमा स्थानीयको व्यक्तिगत सहयोगसमेत उल्लेख्य रहेको कानुले बताए। शिव मन्दिरमा स्थापना गरिने शिवलिङ्ग स्थानीय तथा प्रहरी उपरीक्षक भुनेश्वर साहले उपलब्ध गराएको र मन्दिरमा राखिने घण्टीका लागि स्थानीय रामेश्वर साहले २४ हजार रुपैयाँ बराबरको घण्टी अनुदानस्वरूप प्रदान गरेको उनले जानकारी दिए।
त्यस्तै, छिमेकी बारा जिल्लाको आदर्श कोतवाल गाउँपालिका–६ का स्थानीय स्वर्गीय सियाराम महतो कोइरीले शिव मन्दिरका नाममा करिब डेढ कठ्ठा जग्गा अनुदान दिएको स्थानीयले बताएका छन्।
धार्मिक आस्थासँगै बदलिँदै धामको स्वरूप
स्थानीय मनिश कुश्वाहाका अनुसार केही वर्षअघिसम्म सामान्य रूपमा पूजा गरिने स्थान अहिले मन्दिर, धार्मिक अनुष्ठान र मेलाका कारण धार्मिक गतिविधिको केन्द्रका रूपमा विकास भइरहेको छ। स्थानीयको निरन्तर सहयोग र सहभागिताले धामको स्वरूप बदलिँदै गएको उनको भनाइ छ।
नागेन्द्र कुश्वाहा भने धामलाई आगामी दिनमा धार्मिक पर्यटनसँग जोड्न सकिने सम्भावना रहेको बताउँछन्। अरुवा नदीसँग जोडिएको क्षेत्र, शिवपूजासँग जोडिएको धार्मिक विश्वास र स्थानीयस्तरमा बढ्दै गएको आस्थालाई व्यवस्थित गर्न सके आसपासका जिल्लाबाट समेत श्रद्धालु आकर्षित गर्न सकिने उनको भनाइ छ।
“यहाँ धार्मिक इतिहास छ, स्थानीयको आस्था छ र अहिले मन्दिरको संरचना पनि बन्दै गएको छ,” कुश्वाहाले भने, “धामलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्न सके सगैयालाई धार्मिक पर्यटनको गन्तव्यका रूपमा चिनाउन सकिन्छ।”
प्राणप्रतिष्ठादेखि जलयात्रासम्म
यस वर्षको मेला मंगलबार २ गते भव्य कलशयात्राबाट सुरु हुनेछ। बुधबार ३ गते अष्टजाम आयोजना गरिनेछ भने बिहीबार ४ गते नवनिर्मित भगवान् शंकर तथा पार्वती मन्दिरमा विधिपूर्वक प्राणप्रतिष्ठा गरिने आयोजकले जनाएको छ।
प्राणप्रतिष्ठाका लागि आवश्यक धार्मिक अनुष्ठान तथा पूजा विशेष विधिअनुसार गरिनेछ। नयाँ मन्दिरमा देवी–देवताको विधिपूर्वक स्थापना गरिएपछि धाममा नियमित धार्मिक गतिविधिलाई थप व्यवस्थित बनाउने तयारीसमेत गरिएको स्थानीय सुरेश प्रसाद कानुले बताए।
त्यसैगरी शुक्रबार बागमती नदीको बसतपुर घाटबाट जल ल्याएर रामेश्वरनाथ धाममा चढाउने कार्यक्रम तय गरिएको छ। श्रद्धालु तथा भक्तजन जलयात्रामा सहभागी भई नदीबाट जल ल्याउने र धाममा भगवान् शंकरको जलाभिषेक गर्नेछन्।
साउन महिनाको अन्तिम सोमबार विशेष पूजा तथा जलाभिषेक गरिनेछ। सोमबार रातिदेखि मंगलबारसम्म विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन हुने आयोजकले जनाएको छ। मंगलबार रातिसमेत सांस्कृतिक कार्यक्रम राखिएकाले यस वर्षको मेला धार्मिक अनुष्ठानसँगै सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा समेत आयोजना हुने भएको छ।
कानुका अनुसार मेलाको उद्देश्य केवल धार्मिक कार्यक्रम गर्नु मात्र नभई स्थानीय संस्कृति, सामाजिक एकता र धार्मिक आस्थालाई एउटै ठाउँमा जोड्नु पनि हो। “यो मेला स्थानीयको साझा प्रयास हो। सबै जातजाति र समुदायका मानिसको सहभागिताले धामको धार्मिक महत्व अझ बढ्छ,” उनले भने।
पर्यटनको सम्भावना खोज्दै स्थानीय
रामेश्वरनाथ धाममा वर्षौंदेखि हुँदै आएको शिवपूजा र पछिल्लो समय निर्माण भएका धार्मिक संरचनाले स्थानीयमा नयाँ आशा जगाएको छ। नागेन्द्र कुश्वाहा धामलाई धार्मिक पर्यटनको गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न स्थानीय तह, प्रदेश सरकार र सरोकारवाला निकायले दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्ने बताउँछन्।
उनका अनुसार धामसम्म पुग्ने सडक, खानेपानी, सरसफाइ, विश्रामस्थललगायत आवश्यक पूर्वाधार व्यवस्थित गर्न सके धार्मिक पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सहज हुनेछ। “अहिले आस्थाका कारण मानिसहरू आउँछन्। पूर्वाधार व्यवस्थित गर्न सके बाहिरबाट आउने श्रद्धालुको संख्या अझ बढ्न सक्छ,” उनले भने।
सुरेश प्रसाद कानु पनि धामको विकासमा स्थानीयको सहभागिता निरन्तर रहने बताउँछन्। उनका अनुसार स्थानीयको सहयोगकै कारण सामान्य पूजास्थलबाट मन्दिर निर्माण हुँदै अहिले प्राणप्रतिष्ठासहितको धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गर्ने अवस्थामा धाम आइपुगेको हो।
“सुरुमा केही युवाले सांस्कृतिक कार्यक्रमबाट काम थालेका थिए। अहिले स्थानीय, नगरपालिका र प्रदेशबाट सहयोग जुटेर मन्दिर निर्माणसम्म आइपुगेका छौं,” कानुले भने, “अब धामलाई अझ व्यवस्थित बनाउँदै धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनसँग जोड्नु आवश्यक छ।”
मेलामा मौलापुरसहित छिमेकी नगरपालिका तथा गाउँपालिका र आसपासका गाउँ–टोलका बासिन्दालाई सहभागी हुन आयोजकले आग्रह गरेको छ। धार्मिक आस्था, स्थानीय संस्कृति र सामाजिक एकतालाई जोड्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको मेलामा सहभागी भई कार्यक्रमको शोभा बढाउन स्थानीयले सबैमा अनुरोध गरेका छन्।
२०७३ सालदेखि निरन्तर हुँदै आएको शिवपूजाले सगैयामा एउटा धार्मिक पहिचान निर्माण गरेको छ। स्थानीयको विश्वासमा आधारित यस धार्मिकस्थलमा अहिले मन्दिर निर्माणदेखि प्राणप्रतिष्ठा र बृहत् सांस्कृतिक कार्यक्रमसम्मको यात्रा तय भएको छ। स्थानीयको निरन्तर प्रयास, सहयोग र आस्थालाई संस्थागत गर्दै धामलाई व्यवस्थित गर्न सके रामेश्वरनाथ धाम सगैयाको धार्मिक पहिचान मात्र नभई रौतहट र आसपास क्षेत्रकै नयाँ धार्मिक गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुन सक्ने स्थानीयको अपेक्षा छ।
